مک گافین

نوشته شده توسط بابک حجازی

 مک ‌گافین بهانه یا طعمه‌ای است که به شخصیت‌ یا شخصیت‌های اصلی انگیزۀ لازم برای آغاز ماجرا را می‌دهد و بعد از اهمیت آن کاسته می‌شود، و گاهی تقریباً در پایان فیلم فراموش می‌شود. به همین خاطر شاید نیازی نباشد که مک‌گافین در فیلم به طور مفصل توضیح داده شود.

 

رازهای هولناک عاقبت برملا و اسناد گمشده پیدا می‌شوند. این مدارک هیجان بی‌پایانی را فراهم می‌کنند. قهرمانان همیشه به دنبال گزارش‌های سری، فرمول‌های علمی، عقدنامه‌های فراموش‌ شده، اسناد رهن، اعتراف‌نامه‌های دست‌نویس یا رسیدهای جعلی هستند، و هر تبهکار قصد و نیت خویش را پنهان می‌کند.

 

ـ جیمز ال. اسمیت، "ملودراما"، ۱۹۷۳، ص. ۳۶
 

مک ‌گافین چیست؟

مک ‌گافین بهانه یا طعمه‌ای است که به شخصیت‌ یا شخصیت‌های اصلی انگیزۀ لازم برای آغاز ماجرا را می‌دهد و بعد از اهمیت آن کاسته می‌شود، و گاهی تقریباً در پایان فیلم فراموش می‌شود. به همین خاطر شاید نیازی نباشد که مک‌گافین در فیلم به طور مفصل توضیح داده شود.

هنگام استفاده از مگ گافین در فیلمنامه لازم است که به نکات زیر توجه داشته باشید:

  • اصلاً نیازی نیست که مک گافین واقعاً با ارزش باشد و فقط باید برای شخصیت‌های داستان ارزش داشته باشد.
  • مک گافین بهانه‌ای است که انگیزهٔ لازم برای شروع ماجرا را در شخصیت‌ها ایجاد می‌کند. 
  • مک ‌گافین گاهی می‌تواند مبهم، کاملاً نامعلوم، یا آزاد برای تفسیر عموم باشد.
  • بیشتر شخصیت‌های داستان مک ‌گافین را پایهٔ کنش‌هایشان قرار می‌دهند، اگرچه نتیجهٔ نهایی کنش‌های آن‌ها معمولاً نسبت به دستیابی، کنترل، یا نابودی مک ‌گافین اهمیت بیشتری دارد.
  • ماهیت مک‌ گافین مهم نیست؛ می‌تواند هر چیزی باشد یا اصلاً هیچ چیز نباشد. در واقع، مقصود مک ‌گافین برانگیختن شخصیت‌ اصلی به کنشی است که باعث شروع ماجرا شود.
  • مک ‌گافین معمولاً ـ و نه همیشه ـ مرکز توجه فیلم در پردهٔ اول است، و بیشتر در داستان‌های تریلر، جاسوسی، و ماجرایی به کار می‌رود.
  • اگر شخصیت‌ها پیش از پایان داستان به مک ‌گافین دست یابند، آن‌گاه چیز دیگری باید اهمیت بیشتری پیدا کند. مثلاً اگر مک ‌گافین گنج است، پس از آنکه شخصیت‌های اصلی به آن دست یافتند، گنج باید اهمیت خود را از دست بدهد و موارد دیگری اهمیت بیشتری پیدا کنند.
  • در برخی موارد، اهمیت مک ‌گافین حتی آشکار هم نمی‌شود و به همین خاطر وقتی که تلاش می‌کنید اهمیت آن را دریابید،‌ گاه جز منحرف کردن شما از موضوع اصلی اتفاق دیگری نمی‌افتد.
  • هرچه مک ‌گافین عجیب‌تر یا مبهم‌تر باشد، توجه بیشتری را به خود جلب می‌کند.
  • مک گافین گاهی چیزی است که وجود خارجی ندارد و یا اینکه پوچ و توخالی است.
  • اهمیت مک‌ گافین معمولاً از اواسط فیلم کاهش می‌یابد و این روند آنقدر ادامه می‌یابد تا در پایان فراموش شود.
     

 

انواع مک ‌گافین

مک گافین بر دو نوع است: سنتی و غیر سنتی.

 

مک گافین سنتی 

این مک گافین معمولاً اسرار و مدارک سری یا یک شیء مرموز است. مک گافین سنتی قطعاً اهمیتی ندارد و هرگز به چیزی با اهمیت فوری تبدیل نمی‌شود.

کازابلانکا. مک گافین برترین فیلمنامۀ تاریخ سینما «مجوزهای خروج» است. اما باید توجه داشت که داستان کازابلانکا حول محور عشق ریک به ایلسا می‌گردد و آنچه که پایان این فیلم را رقم می‌زند تصمیم و ارادۀ ریک متحول شده بر اثر آن عشق است، و نه مجوزهای خروج.

 

مک گافین غیر سنتی

این مک گافین می‌تواند شخصیت یا موردی غیرملموس باشد. مک‌ گافین غیر سنتی گاهی تا پایان فیلم اهمیت خود را حفظ می‌کند اما داستان دربارۀ آن نیست و طبعاً پایان فیلم را نیز رقم نمی‌زند. مک گافین غیر سنتی ذاتاً ارزشمند است و مخاطب نیز به آن اهمیت می‌دهد.

سکوت بره‌ها. مک گافین این فیلم «دختر سناتور» است. او بهانه‌ای است تا اف‌بی‌آی تلاش‌های خود را برای به دام انداختن قاتل زنجیره‌ای بیشتر کند. اهمیت و ارزش دختر سناتور به اندازه‌ای است که سازمان مذکور رضایت می‌دهد هانیبال لکتر از سلولی که تحت شدیدترین تدابیر امنیتی است خارج شود و در به دام انداختن قاتل زنجیره‌ای به کلاریس کمک کند.

 

شکل‌های مک‌گافین

اگرچه مک‌گافین اصیل هیچکاکی معمولاً به صورت شی‌ء است، اما نظریه‌پردازان و فیلمنامه‌ نویسان در طول این چند دهه، شکل‌های دیگری را هم برای این عنصر قایل شده‌اند. متداول‌ترین این شکل‌ها عبارتند از:

۱. شیء: مک‌گافین معمولاً یک شیء است: اسناد سری، دست‌سازه‌ی باستانی، سلاح پیشرفته و سری، گردنبند، حلقه، محتویات گاوصندوق بانک، مجسمه‌ای کوچک، قطعه الماسی درشت، تکه سنگ و ... از نمونه‌های متداول مک‌گافین به صورت شیء هستند. چند مثال:

ـ شمال از شمال غربی: اسرار دولتی

ـ بدنام: اورانیوم پنهان شده در بطری شراب

ـ همشهری کین: رزباد

ـ پالپ فیکشن: محتویات چمدان

ـ شاهین مالت: پرنده سیاه

ـ جیسون و آرگونات‌ها: پشم زرین

ـ تغییر شکل دهندگان: آلسپارک

ـ فرار از زندان، فصل دوم: پول‌های چارلز وست‌ مورلند

ـ فرار از زندان، فصل چهارم: سیلا

 

۲. شخص: مک‌گافین می‌تواند یک شخص باشد.

ـ جویندگان: دبی ادواردز

ـ شاهد: ساموئل

ـ مظنونین همیشگی: کایزر سوزه

 

۳. موارد غیر مادی: رویا، آرزو، موسیقی، کینه، استعداد در چیزی، و مواردی از این قبیل.

ـ ویل هانتینگ خوب: استعداد مت در حل مسائل ریاضی

ـ آرزوهای بزرگ: آرزوهای بزرگ پیپ

ـ بانو ناپدید می‌شود: پیامی رمزی در قطعه‌ای از یک آهنگ

 

پرسش و پاسخ

آیا می‌توان در یک فیلمنامه به طور هم‌زمان از چند مک گافین استفاده کرد؟

البته. هیچ قانونی دال بر ممنوعیت یا مجاز بودن کاربرد هم‌زمان چند مک گافین وجود ندارد. در فیلم محبوب و پرفروش دزدان دریایی کارائیب: صندوق مرد مرده «حکم‌های تاراج»، «صندوق دیوی جونز» و «قطب نمای جک» همگی مک‌گافین هستند و به شخصیت‌های این فیلم انگیزه می‌دهند اما در پایان تا اندازه‌ای بی‌اهمیت می‌شوند.

کدام فیلم دارای بیشترین تعداد مک گافین است؟

شاید عنوان برندۀ ”بیشترین مک‌گافین در یک فیلم“ به کمدی دهه هفتادی  دُکی، چه خبر؟ برسد که در آن تعداد کثیری از شخصیت‌ها تمام فیلم را در جستجوی چهار چمدان همسان صرف می‌کنند که محتویات متفاوتی دارند.

آیا «صندوق عهد» در مهاجمین صندوق گمشده و حلقۀ یگانه در سه‌گانۀ ارباب حلقه‌ها مک گافین محسوب می‌شوند؟

با توجه به نکاتی که تاکنون گفته شد، دانستید که مک گافین نمی‌تواند تأثیر کاری بر پیرنگ داشته باشد و سرانجام یک فیلم را رقم بزند. اینکه مک‌گافین دارای نیروی ویژه‌ای باشد یا نباشد اصلاً اهمیت ندارد،‌ آنچه که مهم است، عدم دخالت مک‌گافین در رقم خوردن پایان فیلم می‌باشد. به همین خاطر، برخلاف آنچه که در برخی سایت‌های اینترنتی مشاهده می‌شود «صندوق عهد» در مهاجمین صندوق گمشده نمی‌تواند مک‌گافین باشد زیرا در پایان این فیلم دشمنان ایندیانا جونز را از بین می‌برد. در سه گانۀ ارباب حلقه‌ها نیز حلقۀ یگانه چنین وضعیتی دارد، زیرا وقایع پیرنگ را تحت تأثیر خود قرار می‌دهد و وقتی فرودو آن را از بین می‌برد،‌ نیروی شر نیز همراه با آن نابود می‌شود.

چه کسی مک‌ گافین را ابداع کرد؟

اصطلاح ”مک گافین“ علاقه‌مندان به سینما را به یاد آلفرد هیچکاک می‌اندازد، بی‌تردید او کسی است که مک ‌گافین را مصطلح و تکنیک آن را متداول کرد. این کارگردان فقید طی یک سخنرانی به تاریخ ۳۰ مارس ۱۹۳۹ در دانشگاه کلمبیا به توضیح ”مک ‌گافین“ پرداخت: “[ما] در استودیو عنوانی داریم که آن را مک‌گافین می‌نامیم و آن عنصری است مکانیکی که معمولاً در هر داستانی حضور دارد. مک‌‌گافین در داستان‌های جنایی بیشتر اوقات یک گردن‌بند است و در داستان‌های جاسوسی بیشتر اوقات اسناد و مدارک. ”

اما کسی که مک‌ گافین را ابداع کرد، نه آلفرد هیچکاک، که آنگوس مک‌فیل (Angus MacPhail)، فیلمنامه‌نویس بریتانیایی بود. او و هیچکاک به احتمال فراوان در گامونت ـ بریتیش با یکدیگر ملاقات کرده‌اند و آنجا بوده که مک‌فیل هیچکاک را با ”مک‌گافین“ آشنا کرده است. حتی برخی منابع اینترنتی ذکر کرده‌اند که احتمالاً داستان معروف آن دو مرد را که با قطار به اسکاتلند سفر می‌کنند، مک‌فیل برای هیچکاک نقل کرده است.

برای آشنایی بیشتر با مبدع ”مک ‌گافین“ می‌توانید به نشانه‌های اینترنتی زیر مراجعه کنید:

http://www.imdb.com/name/nm0534191

http://en.wikipedia.org/wiki/Angus_MacPhail

 اصطلاح مک گافین از کدام واژه یا واژه‌ها گرفته شده است؟

به این پرسش نمی‌توان از روی قطع و یقین پاسخ داد. اما می‌توان با استفاده از حدس و گمان ریشه‌های ”مک گافین“ بررسی کرد. ”مک“ احتمالاً از قسمت نخست نام‌خانوادگی ”مک‌‌فیل“ گرفته شده است تا به نوعی یادآور ابداع‌گر این اصطلاح باشد. ”گافین“‌ هم می‌تواند از ”گاف“‌ مشتق شده باشد که در انگلیسی به معنای ”چرند، چرت و پرت، پرت و پلا“ است. این معانی یادآور بخش پایانی داستان معروف آن دو مرد است که هیچکاک با تکیه بر آن گفته ”مک‌ گافین در واقع چیزی است که وجود خارجی ندارد.“ البته نظر برخی هم بر آن است که ”گافین“‌ از ”گریفین“ به معنای ”شیردال“ مشتق شده است؛ موجودی اساطیری با بدن شیر، و سر و بال‌های عقاب که یادآور ادعای یکی از آن دو مرد داستان یادشده مبنی بر وجود شیر در اسکاتلند است. به هر روی، این ریشه‌‌شناسی بر پایۀ حدس و احتمال است.

 

مک گافین به روایت آلفرد هیچکاک

وقتی که کار نوشتن فیلمنامه‌ی بدنام را با بن هکت آغاز کردم، به دنبال یک مک‌گافین بودیم، و مثل همیشه، با آزمون و خطا پیش رفتیم، در چند مسیر مختلف رفتیم که بسیار بغرنج از آب درآمد ... پس کل این ایده‌ را به خاطر مک‌گافینی که ساده‌تر، اما محسوس و عینی بود کنار گذاشتیم: نمونه‌ای از اورانیوم که در یک بطری شراب پنهان شده بود.

بخش‌هایی از گفتگوی مفصل فرانسوا تروفو با آلفرد هیچکاک فقید به مک‌گافین اختصاص دارد که در ادامه آن را می‌خوانید (لازم به ذکر است که گزیده‌ی زیر، عیناً از کتاب ”سینما به روایت هیچکاک“ ترجمه‌ی پرویز دوایی آورده شده است):

 

هیچکاک: عبارت رمزی "مک‌ گافین" (MacGuffin) فیلم بود. باید برایتان توضیح بدهم مک‌گافین یعنی چه.

تروفو: مک‌ گافین بهانه‌ی گره داستان نیست؟

هیچکاک: "مک‌ گافین" عبارت از حقه یا فوت و فن یا اسنادی است که جاسوس‌ها به دنبالش هستند. بیشتر توضیح می‌دهم. همانطور که می‌دانید بیشتر داستان‌های کیپلینگ در هندوستان می‌گذرد و با مبارزه بین نیروهای انگلیسی با قوای محلی در مرزهای افغانستان سروکار دارد. خیلی از این داستان‌ها،داستان‌های جاسوسی و مربوط به تلاش برای خارج کردن نقشه‌های سری از داخل یک دژ نظامی است. مک‌گافین اصلی و اولیه، دزدی اسناد سری بود.

بنابراین، مک‌ گافین از نظر ما تمام این جور چیزها را شامل می‌شود، دزدی نقشه‌ها یا اسناد، یا کشف یک راز؛ حالا این راز هرچه که می‌خواهد باشد. استدلالیون اگر در تلاش شناخت ماهیت یک مک‌گافین هستند اشتباه می‌کنند، چون اصلاً خارج از موضوع و منظور است، تنها چیزی که واقعاً اهمیت دارد این است که در فیلم نقشه و اسناد و اسرار برای قهرمانان ماجرا ظاهراً اهمیت حیاتی داشته باشد، ولی این اسرار از نظر من که روایت کننده‌ی داستان هستم کمترین اهمیتی ندارد.

شاید بخواهید بدانید که اصطلاح مک‌ گافین از کجا پیدا شده. این لغت که احیاناً اسکاتلندی است، از داستان دو نفر آدم گرفته شده که با قطار سفر می‌کنند. اولی می‌پرسد:

ـ آن بسته که بالای سرتان گذاشته‌اید چیست؟

دومی می‌گوید:

ـ این مک‌گافین است.

ـ مک‌گافین دیگر چیست؟

ـ مک‌گافین وسیله‌ای است که با آن در اسکاتلند شیر شکار می‌کنند.

ـ ولی در اسکاتلند که شیر نیست.

ـ پس این بسته هم مک‌گافین نیست.

در واقع، مک‌ گافین چیزی است که وجود خارجی ندارد.

تروفو: ... نه فقط لزومی ندارد که مک‌گافین مهم و جدی باشد، بلکه ترجیح دارد که حتی چیزی پیش پا افتاده و بی‌معنی مثل آن آهنگ مختصر در خانم ناپدید می‌شود باشد.

[...]

تروفو: اگر درست فهمیده باشم، هرجایی که پای زندگی یک فرد انسان در بین است قانون دراماتیک این است که نگرانی نسبت به نجات او چنان شدید باشد که با پیشرفت ماجرا مک‌گافین دیگر فراموش شود، ولی این شیوه به نظر من خارج از مخاطره نیست. در خیلی از فیلم‌ها در توضیح نهایی، یعنی در صحنه‌ای که مک‌گافین توضیح داده می‌شود، تماشاگران می‌خندند و هو می‌کنند، ولی من متوجه شده‌ام که یکی از حقه‌های شما این است که از دست مک‌گافین نه در آخر فیلم بلکه جایی در اواسط ماجرا خلاص می‌شوید، به این ترتیب دیگر احتیاجی نیست که تمام پرده‌برداری و توضیح در قسمت نهایی فشرده و خلاصه شود.

هیچکاک: این مطلب به طور کلی صحیح است ولی آنچه که من در طی این ‌سال‌ها یادگرفته‌ام این است که مک‌گافین هیچ اهمیتی ندارد. این موضوع برای من مسلم است ولی ثابت کردنش به دیگران دائم مشکل است.

بهترین مک‌گافین من، و منظورم از بهترین، توخالی‌ترین و هیچ و پوچ ترین مک‌گافین، آنست که در فیلم شمال از شمال غربی به کار بردیم. فیلم درباره‌ی جاسوسی است و سئوالی که پیش می‌آید این است که جاسوس‌ها دنبال چی هستند. در صحنه‌ای که در فرودگاه شیکاگو می‌گذرد، آن مأمور سازمان مرکزی اطلاعات تمام وضعیت را برای کاری گرانت توضیح می‌دهد و گرانت با اشاره به جیمز میسون می‌پرسد:

ـ خوب، این مرد کارش چیست؟

مأمور اطلاعاتی جواب می‌دهد:

ـ می‌شود گفت که در صادرات و واردات دست دارد.

ـ ولی چه چیزی می‌فروشد؟

ـ اوه، اسرار دولتی!

می‌بینید که مک‌گافین در اینجا به خالص‌ترین شکل خودش رسیده، به هیچ!

 

این مطلب آموزشی را حدود ده سال قبل نوشتم و در وبلاگ «میوز خلاق» منتشر کردم که اکنون همانند سایت «همه چیز درباره فیلمنامه» دیگر وجود خارجی ندارد. بنابراین، اگر سایت‌ها یا وبلاگ‌های دیگر با ذکر یا بی‌ذکر منبع اقدام به بازنشر این مطلب کرده‌اند، لطفا سایت «فیلم‌نوشت» را به عنوان منبع این مطلب معرفی کنند.

 

Sources:


1. “MacGuffin.” Wikipedia. 8 Aug. 2009. Wikimedia Foundation Inc. 2 Aug. 2009 <http://en.wikipedia.org/wiki/MacGuffin>

2. “Mac Guffin.” tvtropes. Creative Commons Attribution. 2 Aug. 2009 <http://tvtropes.org/pmwiki/pmwiki.php/Main/MacGuffin >

3. “MacGuffin.” Merriam-Webster Online. 2006-2007. Merriam-Webster, Inc. 2 Aug. 2009 <http://media.merriam-webster.com/dictionary/macguffin>

4. “Alfred Hitchcock film tecniques.” eSSORTMENT. 2002. Demand Media Network. 2 Aug. 2009 <http://www.essortment.com/all/alfredhitchcoc_rvhd.htm>

5. “The 39 Steps.” The Buffalo Film Seminars. Market Acrade Film & Arts Center & UB. 2 Aug. 2009 [PDF] <http://csac.buffalo.edu/39steps.pdf>

6. “Mac Guffin.” C2. 2 Sep. 2008. 2 Aug. 2009 < http://www.c2.com/cgi/wiki?McGuffin>

7. Kurland, Michael. “What is a MacGuffin.” Gotham Writers’ Workshop. 1997-2009. Gotham Writers’ Workshop. Inc. 2 Aug. 2009 <http://www.writingclasses.com/FacultyBios/facultyArticleByInstructor.php/ArticleID/10>

8. “Article/Page Title.” Frequently-asked questions. 12 May. 2006. Labyrinth Connections. 2 Aug. 2009 <http://www.labyrinth.net.au/~muffin/faqs_c.html>

9. Ellis, Jessica. “What is a Macguffin.” wiseGEEK. 28 May. 2009. Conjecture Corp. 2 Aug. 2009 <http://www.wisegeek.com/what-is-a-macguffin.htm>

10. Duguid, Mark. “Hitchcock and the MacGuffin.” ScreenOnline. 2003-09. BFI Screenonline. 2 Aug. 2009 <http://www.screenonline.org.uk/tours/hitch/tour6.html>

11. “Category:MacGuffins.” Wikia Entertainment. 14 Jul. 2009. Wikianswers. 2 Aug. 2009 <http://transformers.wikia.com/wiki/Category:MacGuffins>

12. D. , Christof. “The MacGuffin.” 37 Signals. 16 Jan. 2007. 37 Signals, LLC. 2 Aug. 2009 <http://37signals.com/svn/posts/196-the-macguffin>

13. Truffaut, Francois. (1967). Hitchcock. London: Secker & Warburg [Tranlated into Persian by: Parviz Dava’i]

درباره

بابک حجازی متولد ۱۳۶۰ در فلورانس ایتالیا، نویسنده، تحلیلگر و مشاور تولید و پخش آثار سینمایی است. او تحصیلات خود در رشته زبان و ادبیات انگلیسی دانشگاه تهران را نیمه تمام گذاشت و زندگی خود را وقف سینمای ایران کرد. او در ۶ فروردین‌ماه ۱۳۹۰ اولین سایت تخصصی فیلمنامه‌نویسی سینمای ایران به نام «همه چیز درباره فیلمنامه» را راه‌اندازی کرد که اکنون با نام «فیلم‌نوشت» در فضای مجازی فعالیت می‌کند. همکاری او با جامعه صنفی تهیه‌کنندگان از شهریورماه ۱۳۹۰ به عنوان فیلمنامه‌خوان و سپس مشاور فیلمنامه آغاز شد و سپس طی سال‌های ۱۳۹۴ تا ۱۳۹۶ به عنوان مدیر اجرایی دپارتمان توسعه سینما به همکاری با این صنف ادامه داد. او مقالات متعددی را در زمینه فیلمنامه‌نویسی ترجمه یا تألیف کرده که همگی در سایت «فیلم‌نوشت» منتشر شده‌اند.