خلق پیش داستان

نوشته شده توسط لارا شلهارت

توان نگارش رویدادهای پیچیده‌ای که شخصیت‌های پیچیده‌ای را در بر داشته باشد، از دانش شما راجع به دلیل وقوع آن رویدادها و هویت اشخاص دخیل در آن سرچشمه می‌گیرد. جزئیاتی که [در این رابطه] به دست می‌آورید شاید به نسخۀ نهایی فیلمنامۀ شما راه پیدا نکند، اما به آن رنگ و عمق می‌بخشد. گردآوری اطلاعات در برهۀ فعلی بعدها این امکان را به شما خواهد داد که با وقفه‌های کمتری بنویسید زیرا از قبل به بسیاری از سؤالات پاسخ داده‌اید.

پیش‌داستان به رویدادهایی اشاره دارد که پیش از شروع داستان شما به وقوع پیوسته‌اند. پیش‌داستان مربوط به شخصیت می‌تواند پیشینۀ خانوادگی، سوابق کاری، وضعیت روانی، و خاطراتی که مدام به ذهن پروتاگونیست خطور می‌کند را شامل شود. پیش‌داستان مربوط به موقعیت رویدادهایی را شامل می‌شود که به آن [موقعیت] ختم شده‌اند و اشاره‌ای است مبنی بر اینکه چرا آن موقعیت در حال حاضر رخ داده است.

 

عناصر پیش‌داستان

شاید این روش برایتان راهگشا باشد که هر بار تنها بخشی از تاریخچۀ داستان خود را بنویسید. درست مثل کارآگاه‌هایی که در تحقیق سیر مشخصی را دنبال می‌کنند، داستانتان را مورد چنین تحقیق و تفحصی قرار دهید. فهرست مقوله‌هایی که می‌توانید در تحقیقات مربوط به پیش‌داستان مورد ملاحظه قرار دهید، عبارتند از:

اعتقادها و باورها: شخصیت شما در زمینه‌های سیاسی، اجتماعی، و اقتصادی چه دیدگاهی دارد؟ آیا او دارای یک نگرش اجمالی به زندگی است یا تفصیلی؟ چگونه به این عقیده رسیده است؟

تحصیلات: در این مقوله هم تحصیلات رسمی و هم آموخته‌های شخصی قرار می‌گیرد. دبیرستانی که شخصیت‌ شما به آنجا می‌رفته شاید به اندازۀ سه ماهی که در خیابان‌ها گذرانده تا درام بزند مهم باشد.

سوابق خانوادگی: برای شخصیت‌تان یک پیشینۀ خانوادگی درست کنید که شامل خالۀ (یا عمۀ) ندیده‌اش نیز باشد که نامش را روی او گذاشته‌اند. دوستان نیز در این مقوله جای می‌گیرند.

مکان جغرافیایی: هر محیطی که در شکل‌گیری شرایط فعلی شخصیت شما نقش داشته را با جزئیات کامل توصیف کنید. همه چیز را، از شرایط جوی گرفته تا ساختار اجتماعی ـ سیاسی جامعه و چمن‌های با دقت کوتاه شده، بیافرینید.

رویدادهای مهم پیشین: کمابیش هر رویداد بااهمیتی در داستان شما به خاطر اتفاقی که در گذشته رخ داده امکان‌پذیر می‌شود. چه رویدادهایی به آن موارد در داستان شما ختم شده‌اند، و چرا به وقوع پیوسته‌اند؟

کامیابی‌ها و ناکامی‌های پیشین: اشخاص تا اندازه‌ای با بهترین و بدترین خاطرات خود شکل می‌گیرند. آگاهی از گذشته‌ای که شخصیت شما پشت سر گذاشته شاید در موقعیت‌های بخصوصی که در خود فیلمنامه پدیدار می‌شوند مفید باشد.

هراس‌‌ها: ترس‌های شخصیت‌های شما به آن‌ها دیکته می‌کند که در زندگی از چه چیزی اجتناب کنند، و در برخی موارد، آن‌ها را به سوی موفقیت سوق می‌دهد. دقیق و کامل [به همه چیز] فکر کنید؛ ترس از خارهای گل سرخ شاید درست به اندازۀ ترس از تعهد جذابیت داشته باشد. فیلم عنکبوت هراسی با ترس شخصیت اصلی از عنکبوت‌ها پیش می‌رود. اغلب اوقات، می‌توانید از طریق هراس‌های شخصیت و اینکه چقدر به فائق آمدن بر آن‌ها نزدیک شده، رشد شخصیتی او را دنبال کنید.

حرفه: شخصیت‌های شما چگونه امرار معاش می‌کنند؟ آیا آن‌ها از کار در کتابخانه لذت می‌برند، یا اینکه منتظر فرصت مناسبی هستند؟ آن‌ها چگونه به جایگاه فعلی خود رسیده‌اند؟

خصلت‌های ویژه: چه چیزی شخصیت‌ها شما را از نظر جسمانی و روانی بی‌مانند می‌کند؟ در فارست گامپ، شخصیت اصلی از خصوصیات عجیبی تشکیل شده که یکی از آن‌ها توانایی سریع دویدن اوست. فیلم یک ذهن زیبا، به مبارزۀ مردی با بیماری شیزوفرنی می‌پردازد. خصلت‌های ویژۀ شخصیت می‌تواند داستان شما را پیش ببرد.

نظام معیارها: اشخاص با مرزی که میان حق و باطل مشخص می‌کنند از یکدیگر متمایز می‌شوند. شخصیت‌های شما در خودشان، در معشوق یا در یک بچه به چه چیزی بیش از همه بها می‌دهند؟ چه نوع رفتاری ممکن است اسباب آزار آن‌ها شود؟

استعدادها: شخصیت شما در چه کاری مهارت دارد؟ آیا او آن استعداد را به کار گرفته، یا از آن استفاده‌ای نکرده؟ چه بسا داستان شما از روزی آغاز شود که آن استعداد مجال بروز یابد.

دورۀ زمانی: به کدام بخش تاریخ می‌پردازید؟ گذشتۀ چه کسانی را توصیف می‌کنید؟ آیا به جنگ‌های داخلی آمریکا مربوط است با به زمان آینده؟ اگر در نظر دارید لحظاتی از زندگی شخصیت خود را نشان دهید، چه مواردی و چه تعدادی از آن‌ها را لحاظ خواهید کرد؟

هرکدام از این مقوله‌ها مجموعه سؤالاتی مختص به خود را مطرح می‌کند که در مورد داستان‌تان باید به آن‌ها پاسخ دهید. همان موقع که آن سؤالات به ذهنتان می‌رسند، آن‌ها را سریعاً روی کاغذ بیاورید؛ با هر شخصیت یا محیط جدیدی که می‌آفرینید، بدون هیچ تردیدی به این سؤالات رجوع خواهید کرد. اگرچه مشخص کردن همۀ چیزهایی که پیدا کرده‌اید در یک فیلمنامه غیرممکن است، بخش اعظم داستان شما از اطلاعاتی ریشه می‌گیرد که در حال حاصر سرهم می‌کنید، و شخصیت‌های شما [به این طریق] دارای بعد می‌شوند.

 

بسط فیلمنامه از طریق پیش‌داستان

فرض کنید توریستی هستید در یک کشور غریبه ــ به زبان آنجا صحبت نمی‌کنید، با مردم آنجا آشنا نیستید، و در پی آن هر اتفاقی ممکن است برایتان بیفتد. چنین تجربه‌ای با آنچه که اغلب سینماروها تجربه می‌کنند متفاوت نیست. آن‌ها به کسی نیاز دارند که در طی مسیر داستانی هدایتشان کند و نیز به کتاب راهنمایی که [به کمک آن] اهمیت هر چیزی را که در طول راه می‌بینند درک کنند. شما راهنمای آن‌ها هستید؛ پیش‌داستان کتاب‌ راهنمای آن‌هاست.

شاید یک پیش‌داستان مفصل بهترین پشتوانۀ شُمای فیلمنامه نویس باشد. پیش‌داستان شخصیت‌های شما را بی‌نظیر و پرآب‌ورنگ درمی‌آورد، که همین به نحوۀ گفتار و رفتار آن‌ها در طول داستان شکل می‌بخشد. پیش‌داستان کمک می‌کند برای شخصیت‌هایتان دنیای عاری از هرگونه ابهامی را ایجاد کنید تا در آن به جستجو بپردازند و [نیز] محرک لازم را برای بیشتر ــ اگر نگوییم همۀ ــ صحنه‌های آتی فیلمنامۀ شما فراهم می‌کند.

اطلاعاتی که دارید را ملاحظه کنید: شما یک دورۀ زمانی، محیط، و تعدادی هم زندگی‌نامۀ شخصیت خلق کرده‌اید. شاید چندین موقعیت را نیز در نظر گرفته‌ باشید که به رویدادهای اصلی داستان‌تان منتهی می‌شود. گام بعدی شما مستلزم این است که آن جزئیات را به مخاطبی که خیلی کم راجع به داستان شما می‌داند، انتقال دهید.

شما به راحتی می‌توانید از طریق لباس، گویش، توصیف مطول چشم‌انداز، یا زیرنویسی که به مخاطب اعلام می‌کند داستان در پاریس، سال ۱۷۶۳ اتفاق می‌افتد، دوره‌های زمانی و مکان‌ها را انتقال دهید. رویدادهای پیشین و خصایل شخصیت اغلب اوقات بسیار مبهم هستند. اگرچه برای کاربرد این نوع پیش‌داستان جهت خلق صحنه‌ها هیچ دستورالعمل واحدی وجود ندارد، شاید بخواهید فرآیندی که در ادامه می‌آید را برای شروع کار در نظر بگیرید:

۱. جزئیاتی که می‌خواهید بپرورانید را مشخص کنید.

این جزئیات می‌تواند شامل یک رویداد، خصلت، مکان، عضو خانواده، یا دوستی باشد. یکی از این عوامل را انتخاب کنید. مثلاً من تعیین کرده‌ام که شخصیت اصلی‌ام وقتی بچه بوده دائم در حال تغییر مکان بوده و [حالا] در بزرگسالی قادر نیست یکجا ساکن شود. این حس بی‌ثباتی همان جزئیات فوق‌الذکر است.

۲. سه طریق آشکارسازی جزئیات در زمان گذشته را در ذهن مجسم کنید.

روی لحظاتی زیاد متمرکز شوید که می‌تواند جزئیات را برای مخاطبی [که با داستان آشنا نیست] برملا کند. مثلاً من شخصیت‌ام را یک بچه در نظر می‌گیرم. او به طور بارزی اتاق خوابش را خالی نگه داشته و در انتظار انتقال به مکان بعدی است. او مدام در مدرسه بی‌قراری می‌کند، و اغلب هم‌کلاسی‌هایش را می‌رنجاند. او به همراه یک دوست خیالی سفر می‌کند ــ تنها عنصر ثابت در محیط دائم در تغییر پیرامون او.

۳. سه طریق آشکارسازی جزئیات در زمان حال را در ذهن مجسم کنید.

هر شخصیت در طول شبانه‌روز دست‌کم در سه نقش حضور دارد. شخصیت اصلی شما می‌تواند در آن واحد مادر، همسایه، و زیست‌شناس بلندآوازه باشد. تعیین کنید که جزئیات چگونه بر شخصیت شما در مکان‌های متعدد تأثیر می‌گذارد. مثلاً من تصور می‌کنم که شخصیت‌ام زیاد با این و آن راندوو می‌گذارد و نمی‌تواند برای مدت طولانی با یک نفر بماند. او در آن واحد سه شغل دارد و مدام فاصله میان این سو و آن سوی شهر را به سرعت طی می‌کند. اگرچه او نزدیک به یک سال در یک آپارتمان مانده، با این حال هنوز به طور کامل وسایلش را از بسته‌‌ها بیرون نیاورده.

۴. تعیین کنید کدام صحنه‌ها باید در فیلمنامه باشد.

هر سناریویی را که در ذهن مجسم کرده‌اید و [می‌پندارید] در درک داستانی که می‌خواهید بگویید به مخاطب کمک خواهد کرد، مشخص نمایید. اگر در طول کار سناریوهای بیشتری به ذهنتان خطور کرد، آن‌ها را نیز روی کاغذ بیاورید. بعدها که اجزای فیلمنامه را کنار هم می‌چینید، به آن یادداشت‌ها رجوع خواهید کرد.

قرار نیست همۀ اطلاعاتی که به دست آورده‌اید، به فیلمنامه راه یابند. اگر قصه‌ای راجع به جنگ‌ داخلی آمریکا را تعریف کنم، شاید روی سابقۀ سیاسی شخصیت‌ام تمرکز کنم و پیشینۀ خانوادگی‌اش را نادیده بگیرم. از طرف دیگر، اگر قصه‌ام راجع به جنگ‌ داخلی آمریکا روی آبراهام لینکلن تمرکز دارد، نحوۀ بارآمدن او اهمیت خواهد یافت. نوع قصه‌ای که می‌گویید، جزئیاتی که از گذشته آشکار می‌کنید را تعیین خواهد کرد. اما از یاد نبرید که چه روی آن متمرکز شوید و چه نشوید، هرچه در ذهن خود مجسم کنید فیلمنامۀ شما را بهتر می‌کند و بر استحکام آن می‌افزاید.

 

ترجمه: بابک حجازی

درباره

لارا شلهارت نمایشنامه‌نویس آمریکایی و فارغ‌التحصیل رشتۀ تئاتر و انگلیسی در مقطع کارشناسی از دانشگاه نورث‌وسترن و رشتۀ نمایشنامه نویسی در مقطع کارشناسی ارشد از دانشگان براون است. او نمایشنامه‌های متعددی نوشته که در شهرهای نیویورک، سیاتل، شیکاگو، واشنگتن، سانفرانسیسکو، لس آنجلس و ... روی صحنه رفته. او در زمینۀ فیلمنامه نویسی کتاب «فیلمنامه‌نویسی برای احمق‌ها» را به رشتۀ تحریر درآورده و در حال حاضر مدرس نمایشنامه نویسی در دانشگاه نورث‌وسترن است.