درباره هالووین

نوشته شده توسط سعید فراهانی

 

سَئویین

جشن آیینی سَئویین [۱] توسط اقوام سلتی ساکن شمال غرب اروپا و بریتانیا، ایرلند، اسکاتلند و اقوام ولش برگزار می‌شد. سَئویین جشن برداشتی بود که در پایان فصل تابستان و آغاز زمستان سرد و تاریک و بلند برگزار می‌شد. سَئویین به معنای پایان تابستان (summer's end) است. این جشن پس از مسیحی شدن این اقوام با باورهای مسیحی درآمیخت و اعمال و رسوم دیگری به آن افزوده شد، ولی با شکل کلی‌اش همچنان برگزار می‌شد و هنوز می شود.‌

در گاه‌شماری مردمان آن مناطق، سال نو از اول ماه نوامبر آغاز می‌شد. آنان بر این بر این باور بودند که در آخرین شب سال یعنی ۳۱ اکتبر، راه میان دو جهان باز می‌شود و ارواح درگذشتگان به جهان خاکی باز می‌گردند. این شب را زمان بزرگداشت درگذشتگان خود می‌دانستند و باور داشتند که ارواح به خانه‌های زمینی خود بازگشته و در کنار آنان حاضر می‌شوند. اما همراه با ارواح درگذشتگان، پری‌ها و ایزدان و ایزدبانوان و روح‌های پلید و دیوها و خدایان شرور نیز به زمین می‌آمدند.

در باور آنان، برای گذراندن زمستان و حفظ زمین و گله‌هایشان به پشتیبانی ارواح و خدایان و پری‌ها ( fairies) نیاز داشتند، و همچنین باید از گزند ارواح پلید دور می‌ماندند. بنابراین برای گرامیداشت ارواح خوب و دور نگه داشتن ارواح خبیث، آیین‌های ویژه‌ای که بیشتر گروهی بود برگزار می‌کردند.

آتش بر می‌افروختند و شمع روشن می‌کردند و در کنار آن گرد می‌آمدند و برای رفتگان دعا می‌کردند، از غذاهای و نوشیدنی‌هایی مانند سیب و آجیل و شراب که از مزرعه‌شان بدست آورده بودند می‌خوردند و می‌آشامیدند و از حیواناتشان قربانی می‌کردند و بخشی از خوراک و نوشیدنی ‌خود را برای رفتگان در نظر می‌گرفتند.

در کنار آتش مراسم ویژه‌ای برگزار می‌کردند، آین آتش را مقدس می‌دانستند و شعله‌ها و دود و خاکسترش را دارای قدرت جادویی و محافظت کننده می‌دانستند و از خاکستر آتش برای تبرک استفاده می‌کردند. بر این باور بودند که این آتش، نور خورشید را در دل خود دارد و این گرما و نور از آن‌ها در برابر سرمای تاریک پاسداری می‌کند و جادوی جادوگران را دور می‌کند.

چون این جشن هم‌زمان با برداشت محصول پاییزه بود، پس تلاش می‌کردند که قربانی و نذرهای سخاوتمندانه‌ای برای این جشن در نظر بگیرند، تا رضایت ارواح جلب شود و آن‌ها را در طول سال آینده از گزند بدی‌ها و بلاها در امان بدارند و باروری محصولاتشان افزون شود.

 

شب مقدسان

در تقویم سالانۀ کلیسایی (liturgical year)، از سال ۸۳۵ میلادی به بعد، روز اول نوامبر، روز «مقدسین» (All Hallows) دانسته‌ می‌شود. از شب ۳۱ اکتبر که  "All Hallows' Evening" نام دارد، مراسم و آیین هایی برای گرامیداشت روح همه مقدسان، شهدا و مومنین آغاز می‌شود و تا سه شب ادامه می‌یابد. از قرن دوازدهم به بعد، دعا کردن برای ارواحی که در «جهان برزخ» سرگردانند به این آیین افزوده شد. و مردمان با پوشیدن لباس‌های ویژه‌ای در شهر راه می‌رفتند و زنگ‌هایی را به صدا در می‌آوردند تا دیگر مردمان با شنیدن صدای آن‌ها از روح مردگان یاد کنند. برخی نیز کیک‌هایی به نام «کیک روح» می‌پختند و هنگامی که نیایشگران از کنار خانه آن‌ها رد می‌شدند، به آن ها کیک‌هایی به عنوان نذری برای روح رفتگان می‌دادند. به تدریج، در انگلستان که کشور فقیری بود رسم شد که کودکان مستمند در این روز بصورت دسته‌جمعی به سراغ خانه‌ها می‌رفتند و با خواندن دعا یا اشعار مذهبی از آن‌ها کیک و خوراکی می‌گرفتند.

اندک اندک این باور در بین مردم به وجود آمد که ارواح درگذشتگان در این شب فرصتی دارند تا به جهان خاکی بازگردند و انتقام خود را از دشمنان خود بگیرند. بنابراین، مردم سعی می‌کردند با پوشیدن لباس‌های عجیب و زدن ماسک، هویت خود را پنهان کنند و ناشناس بمانند تا از گزند ارواح انتقامجو در امان باشند. همچنین، در این شب آتش بر‌می‌افروختند تا ارواح را راهنمایی کنند و آن‌ها از آسیب زدن به مؤمنان راستین پرهیز کنند. در بریتانیا، ایرلند و اتریش، در هر اتاق شمعی بر‌می‌افروختند تا ارواح درگذشتگان را در دیدن خانۀ زمینی‌شان راهنمایی کنند. آنان به این آتش‌ها و شمع‌ها «روشنایی ارواح» می‌گفتند. در بخشی از اروپا مانند فرانسه باور بر این بود که مردگانی که در حیاط کلیسا دفن شده‌اند در این شب بر می‌خیزند و وحشیانه و مخفیانه و گروهی در میان انسان‌ها راه می‌افتند.

 

هالووین

احتمالا هردو آیین سئویین و مقدسان، ریشه در آیین‌های کهن رومی یا آریایی داشته باشد ولی هردوی آن‌ها در بستری جداگانه رشد کرده‌اند و تاثیرپذیری‌شان از یکدیگر چندان زیاد نبوده‌است. در مرحلۀ اول باورهای مسیحی بر روی آیین‌های پاگانی تاثیر گذاشته و باورهای مسیحی در آن‌ها وارد شده، اما از اواخر قرون وسطی و با گسترش آیین مقدسان در بریتانیا، احتمالا این دو آیین هم‌زمان برگزار می‌شدند و به علت شباهتشان با هم درآمیختند. واژۀ Halloween از حدود سال ۱۷۴۵ کاربرد پیدا کرد. این واژه از تلفظ اسکاتلندی (All) Hallow(s) E(v)en(ing) بوجود آمده است. در ایرلند، اسکاتلند و ولز هنوز جشن هالووین به همان نام و شکل بومی جشن سَئویین برگزار می‌شود و آیین‌های ویژه خود را دارد که بعضاً متفاوت با آیین‌های شناخته شده هالووین در کشورهای دیگر است.

اعتقاد به حضور ارواح، تغییر چهره و لباس، حرکت گروهی در شهر و روستا و دادن غذای نذری به دیگران بخش اصلی این جشن آیینی هستند. در گذر زمان با تغییر رویکردی کلی، جشن هالووین در این منطقه گسترش یافته و به مناطق دیگر رسیده‌است.

از اوایل قرن نوزدهم بسیاری از مردم ایرلند و اسکاتلند شروع به مهاجرت به کشور آمریکا در آن سوی اقیانوس اطلس کردند. در اواسط قرن جمعیت قابل ملاحظه‌ای از آن‌ها در آمریکا زندگی می‌کردند و بسیاری از آداب و رسوم و آیین‌های خود را در جامعۀ جدید نیز برپا می‌داشتند. از اوایل قرن بیستم با وجود مخالفت اولیۀ برخی از آمریکایی‌ها با جشن هالووین، این جشن گستردگی و ‌محدودیت زیادی بین مردم آمریکا پیدا کرده ‌بود و به صورت گسترده در شهرها و روستاها برگزار می‌شد. این محبوبیت هم از طریق مهاجران و هم از طریق امریکایی‌ها به کانادا، استرالیا و نیوزلند که در همۀ آن‌ها جمعیت زیادی از اسکاتلندی‌ها و ایرلندی‌ها زندگی می‌کردند رسید و سپس در بسیاری از کشورهای اروپایی و شرق آسیا نیز گسترده‌ شد.

 

آیین‌های مذهبی هالووین

میان بین بسیاری از کاتولیک‌های دنیا، در شب هالووین علاوه بر جشن و شادی، مراسم مذهبی نیز برگزار می‌شود. در فرهنگ مسیحی، این روز همراه با روزه و نیایش است، همچنین بسیاری از مؤمنین در این شب به گورستان‌ها و بر سر مزار مردگان می‌روند و به یاد آن‌ها و بقیۀ مقدسان مسیحی شمع روشن می‌کنند. در فنلاند آن‌قدر جمعیت مردمان شمع به دست در شب هالووین زیاد می‌شود که این شب به «دریای نور» مشهور است. در لهستان، مؤمنان در میان جنگل راه می‌روند و با صدای بلند دعا می‌خوانند تا روح‌های گمشده را راهنمایی کنند. در اسپانیا ناقوس کلیساها به یاد مقدسان دین مسیح به صدا در می‌آید. در ایرلند و کانادا در تمام طول روز هالووین از خوردن گوشت پرهیز می‌کنند. در مکزیک، این روز به گرامیداشت روح کودکان از دنیا رفته پرداخته می‌شود.

بیشتر فرقه‌های پروتستان نیز آیین هالووین را گرامی می‌دارند. یکی از دلایل آن این است که مارتین اعلامیۀ ۹۵ ماده‌ای مشهور خود را در  شب هالووین،  یعنی ۳۱ اکتبر ۱۵۱۷ بر درب کلیسای قدیسان ویتنبرگ نصب کرد. هرسال در این روزها، تعداد زیادی از پروتستان‌ها، فستیوال اصلاحات را برگزار می‌کنند، کودکان لباس‌های مبدل و نقاب اما بر اساس شخصیت‌های انجیل می‌پوشند. و بزرگترها علاوه بر دادن آب نبات و شیرینی به آن‌ها کاغذ دعا هم می‌دهند. برخی مسیحیان متعصب این جشن را بر‌گرفته از آیین‌های مشرکان (پاگان‌ها) می‌دانند و با آن مخالفند ولی طرفداران زیادی بین مردم عادی ندارند.

بسیاری از خاخام‌های یهودی مخالف شرکت یهودیان در این جشن هستند و آن را متعلق به مسیحیان می‌دانند، اما بسیاری از یهودیان و بخصوص یهودیان آمریکا بدون در نظر گرفتن ریشه‌های مذهبی هالووین در این جشن ‌شرکت می‌کنند.

از دید بسیاری از مراجع مسلمان نیز شرکت در جشن هالووین، ایمان مسلمانان را به خطر می‌اندازد و شرکت در آن را منع می‌کنند. اما این نظریات در بین روشنفکران مسلمان مخالفینی نیز دارد.

نئوپاگان‌ها معمولا در هالووین شرکت نمی‌کنند و حتی مخالف برگزاری آن هستند و در عوض جشن سئویین در اول نوامبر را برپا می‌کنند. اما برخی از آن‌ها نیز مخالف این رویه هستند و معتقدند که می‌توان از هردو جشن در کنار هم لذت برد.

 

فانوسک‌ هالووین

جشن هالووین در همه جا با فانوسک‌های نورانی و ترسناکش شناخته می‌شود. این فانوس‌ها با تراشیدن و توخالی کردن محصولات پاییزی ساخته می‌شود. در ایرلند و اسکاتلند بیشتر از چغندر برای این کار استفاده می‌شد. اما با گسترش هالووین در آمریکای شمالی٬ کدو تنبل جای چغندر را گرفت. چون در این منطقه این محصول هم‌زمان با اواخر اکتبر برداشت می‌شود و تراشیدن آن ساده‌تر از چغندر است. در گذشته باور داشتند که با تراشیدن این میوه‌ها به شکل‌های ترسناک و روشن کردن شمع درون آن و حمل کردنش با خود در شب هالووین٬ شیطان و ارواح خبیث از آن‌ها می‌ترسند و دور می‌شوند. به این فانوسک‌ها٬ «جک فانوس‌دار» Jack-o'-lantern گفته می‌شود.

افسانه زیبای ایرلندی جک می‌گوید:

جک کشاورزی تنبل و بی‌خیال بود. به زمین و محصولاتش نمی‌رسید و همیشه می می‌نوشید یا چرت می‌زد٬ گاهی هم از همسایه‌هایش چیزهایی کش می‌رفت. تنها محصول مزرعه‌اش شلغم‌هایی بی‌بو و بی‌خاصیت بود و آن‌قدر در برداشت آن‌ها تنبلی می‌کرد که زیر خاک می‌ماندند و حسابی بزرگ می‌شدند. نیمه شبی که داشت تلوتلوخوران از میخانه به سمت زمینش می‌آمد٬ ناگهان زیر درختی تنومند با شیطان روبه‌رو شد که برای گرفتن جانش و بردن روحش به دوزخ آمده‌بود. جک شروع به حرف زدن با شیطان و بهانه آوردن کرد. بالاخره به شیطان گفت اگر بتوانی از این درخت بالا بروی٬ آنگاه خودم را در اختیارت خواهم گذاشت. تا شیطان از درخت بالا رفت٬ جک دغلباز٬ با نوک چاقو برروی تنه درخت صلیبی کشید. شیطان هم که از صلیب می‌ترسید دیگر نمی‌توانست از درخت پایین بیاید. جک به او گفت "به شرطی نجاتت می‌دهم که هرگز سراغ من نیایی و روح من را به جهنم نبری". شیطان هم قول داد و رفت.

بعد از سال‌ها٬ هنگامی که زندگی پرگناه جک به پایان رسید و مرد٬ بخاطر گناهان زیادش به بهشت راهی نداشت. پس به سمت دوزخ رفت ولی  شیطان نمی‌توانست زیر قولش بزند و او را به دوزخ راه دهد. شبی سرد و تاریک و سوزناک بود و جک حالا هیچ جایی برای رفتن و آرامش ابدی نداشت. از شیطان پرسید حالا من کجا بروم؟ شیطان تکه‌ای از هیزم گداخته دوزخ را برایش پرت کرد و گفت خودت بگرد. جک هم برای اینکه آتش گرمش را از دست ندهد٬ هیزم را درون یکی از شلغم‌های بزرگ مزرعه‌اش که تراشیده و توخالی کرده‌بود گذاشت و از آن شب به بعد٬ همراه با فانوسش سرگردان در همه زمین می‌چرخد تا جایی برای رسیدن به آرامش ابدی بیابد.

انسان‌ها گاهی که شب‌ها در جاده‌های دورافتاده و خلوت و سوت و کور راه می‌روند در دوردست و برای لحظه‌ای کوتاه٬‌ او را می‌بینند که با فانوس خود و نورهای ترسناکی که از فانوس ترسناکش بیرون می‌زند٬ می‌گذرد. اما شیطان و روح‌های خبیثی که در خدمت او هستند از اینکه جک دوباره آن‌ها را فریب دهد می‌ترسند. برای همین هرجا که جک را ببینند راهشان را کج می کنند و نزدیکش نمی‌شوند. برای همین انسان‌ها در شب هالووین٬ که شیطان‌ها و ارواح خبیث به میان آدم‌ها می‌آیند٬ فانوسی مانند فانوس جک می‌سازند و همراه خود اینور و آنور می‌برند. به این ترتیب آن‌ها را می‌ترسانند و فراری می‌دهند.

 

آداب جشن هالووین

امروزه در این جشن٬ کودکان و بزرگترها لباس‌های عجیب و ترسناک می‌پوشند و صورتشان را با ماسک یا با گریم تغییر می‌دهند. این رسم هم ریشه در مراسم All Hallows' Evening دارد که باور بر این بود که با این کار می‌توانند از دست ارواح دشمنانشان پنهان بمانند و هم احتمالاَ ریشه در جشن سئووین دارد که پوست حیوانات را بر تن می‌کردند.

یکی از رایج‌ترین رسم‌های هالووین که برای بچه‌ها خیلی دوست‌داشتنی است Trick-or-treating است. در این رسم که پس از غروب خورشید در ۳۱ اکتبر برگزار می‌شود٬ کودکان لباس‌های هالووین خود را می‌پوشند و صورت خود را با ماسک یا گریم ناشناس می‌کنند و با سر و صدا و خواندن شعرهای مختلف به در خانه‌های همسایه‌ها رفته و در می‌زنند و سبد خود را بالا می‌گیرند. صاحبخانه هم شیرینی یا شکلات یا آب‌نبات درون سبد آن‌ها می‌اندازد. این رسم هم ریشه در هر دو آیین کهن دارد. زیرا در طول مراسم مسیحی مقدسان٬ کیک‌هایی به عنوان نذری بین مردم پخش می‌شد و همچنین در جشن سئووین٬ هنگامی که مردم در کنار آتش گرد می‌آمدند٬ هرآنچه از غذا و قربانی‌های خود داشتند با یکدیگر تقسیم می‌کردند.

 

Sources

 
History of Halloween. Retrieved from
http://www.halloweenhistory.org/
 
 
Halloween. In Wikipedia. Retrieved from
https://en.wikipedia.org/wiki/Halloween
 
Halloween around the world. In Wikipedia. Retrieved from
https://en.wikipedia.org/wiki/Halloween_around_the_world

The Origin of Halloween. Niagara College Library Blog. Retrieved from
http://libraryblog.niagaracollege.ca/2009/10/30/britannica-online-encyclopedia-the-origin-of-halloween/

Samhain. In Online Etymology Dictionary. Retrieved from
http://www.etymonline.com/index.php?allowed_in_frame=0&search=samhain&searchmode=none

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

۱. نام این جشن در واقع تلفظ تند summer end است. چیزی شبیه این : ساما یــِن ولی m هم خوانده نمی شود. قسمت اول باید شبیه کلمه آب در گویش لری (=اَئو) خوانده شود : یعنی «سَ ئو» قسمت دوم هم باید «یین» خوانده شود. و تلفظ کامل رایج آن به این شکل است : سَئو یین ( saʊ.ɪn)

درباره

نویسندگان و مترجمان مهمان، افرادی هستند که به صورت گذرا و مقطعی با سایت «فیلم‌نوشت» همکاری می‌کنند و معمولا از میان دانشجویان انتخاب می‌شوند.