پنج نکته کلیدی در نوشتن یک بلاک‌ باستر تابستانی

نوشته شده توسط جان تروبی

بیشتر فیلمنامه‌نویسان فکر می‌کنند بلاک باستر فیلمی است که گیشه پررونقی داشته باشد. از لحاظ فنی این قضیه صحت دارد. اما واقعیت این است که فیلمنامه با پتانسیل بلاک باستر، فیلمنامه‌ای ویژه با عناصر داستانی خاصی است که مدیران اجرایی استودیوها به دنبال آن هستند.

می‌خواهم در این مقاله به ۵ مورد از ۴۰ عنصر بسیار مهم فیلمنامه‌های بلاک باستر اشاره کنم که در برترین فیلم‌های پولساز به چشم می‌خورند.

 

تکنیک ۱: ژانر اسطوره‌‌ای

نخستین عنصر بلاک باستر داستانی با ژانری سروکار دارد که برای گفتن داستان‌تان از آن استفاده می‌کنید. ژانر نوع خاص داستان است، مثل کارآگاهی، حادثه‌ای یا کمدی. وقتی هالیوود درآمد عمده‌اش از مخاطبان آمریکایی بود، مدیران اجرایی بر این باور بودند که ستاره‌ها فیلم‌ها را پرفروش می‌کنند. اما در ده تا پانزده سال گذشته، طیف وسیع فیلم‌های بلاک باستر فاقد ستاره‌های سینما بوده‌اند.

به جای آن، تأکید بر ژانر فیلم‌ها با قصه‌های برجسته بوده است. برای اینکه فیلمی به مخاطب جهانی دست یابد، باید میان بیش از ۱۰۰ فرهنگ و ملت مختلف محبوبیت داشته باشد. فرم‌های داستان در همه جای جهان شناخته شده هستند.

اما اگر می‌خواهید فیلمنامه‌ای با پتانسیل بلاک باستر بنویسید، نمی‌توانید هر ژانری را انتخاب کنید. بیشتر نویسندگان نمی‌دانند که بعضی ژانرها به خوبی در اقصی نقاط جهان همه‌گیر می‌شوند در حالی که بقیه چنین نیستند. مثلاً، کمدی‌هایی که بیشتر بر پایه‌ی دیالوگ‌های بامزه هستند همه‌گیر نمی‌شوند.

از قضا، داستانی که به بهترین وجه ممکن همه‌گیر شود کهن‌ترین ژانر موجود است، فرم اسطوره‌ای. اسطوره بیشتر در اغلب بلاک باسترها به چشم می‌خورد تا در ژانرهای دیگر. موفقیت در گیشه را به این فیلم‌های اسطوره‌ ـ محور اضافه کنید: بتمن آغاز می‌کند و شوالیه تاریکی، ارباب حلقه‌ها، شرک، جنگ ستارگان و آواتار.

دلیل اینکه افسانه‌ها قادرند به این خوبی مرز ملیت‌ها و فرهنگ‌ها را درنوردند این است که از شخصیت‌های کهن‌الگو‌ یا موقعیت‌های زندگی کهن‌الگویی منشا می‌گیرند. این موارد انواع اصلی شخصیت هستند که هر کسی آنها را می‌شناسد و همه از بدو تولد تا مرگ تجربیات زندگی را از سر می‌گذرانند.

اسطوره مثل هر ژانری تعدادی ضرب داستانی دارد که باید آنها را بیاموزید، و در صورتی که بخواهید به بهترین وجه در این فرم داستان بگویید از آنها بهره بگیرید. و به خاطر داشته باشید: در بلاک باسترها، اسطوره همیشه با یکی دو ژانر دیگر مثل حادثه‌ای، فانتزی و علمی ـ تخیلی ترکیب می‌شود که این کار داستان اسطوره‌ای را برای مخاطب جوان یکپارچه و به روز می‌سازد.

 

تکنیک ۲: هدف قهرمان

مهم‌ترین عنصر در یک بلاک باستر جهانی سائق روایی است، قدرت پیشروی داستان با سرعتی فزاینده. سائق روایی عمدتاً از خواسته‌ی قهرمان منشا می‌گیرد. خواسته‌ی قهرمان یکی از هفت گام اصلی ساختار داستان است و ستون بسیار مهمی را برای شما فراهم می‌سازد که همه‌ی شخصیت‌ها، پیرنگ، نمادپردازی، درونمایه و دیالوگ را بر آن سوار کنید.

نویسندگان متوسط موقع رسیدن به خواسته [قهرمان] حداقل یکی از اشتباهات زیر را انجام می‌دهند: قهرمان آنها هدف مشخصی ندارد، او خیلی زود به هدف می‌رسد، یا قهرمان با طی چند گام معدود به هدف می‌رسد.

برای ایجاد یک خواسته‌ی خوب سه نکته‌ی کلیدی وجود دارد. اول اینکه آن را خاص و صریح کنید؛ هرچه صریح‌تر بهتر. دوم اینکه رسیدن به هدف را تا آنجا که ممکن است به تعویق بیندازید. سوم اینکه مطمئن شوید قهرمان فکر و ذکرش رسیدن به آن باشد. از همه مهم‌تر، این خواسته را تشدید کنید.

 

تکنیک ۳: رقیب

ما به عنوان فیلمنامه‌نویس آموزش دیده‌ایم که روی قهرمان تمرکز کنیم، زیرا این شخصیت داستان را پیش می‌برد. توصیه‌ای منطقی است. اما در فیلم‌های بلاک باستر، رقیب حتی ممکن است اهمیت بیشتری داشته باشد. یکی از قواعد اصلی در قصه‌گویی این است که قهرمان به اندازه‌ی شخصی که با او می‌جنگد خوب باشد. همچنین، رقیب عنصر کلیدی پیرنگ است. و در ده سال گذشته، بلاک باسترها از لحاظ پیرنگ وزن بیشتری یافته‌اند.

وقتی فیلمنامه خود را می‌نویسید، ابتدا مطمئن شوید که دارای یک رقیب هستید که روی آن تمرکز کنید و کشمکش را ایجاد نمایید. بعد در جستجوی راه‌هایی باشید که تقابل اصلی را تشدید کنید. رقیب را بزرگ‌تر، باهوش‌تر، خشن‌تر و عاشق‌تر خلق کنید. کریستوفر نولان درباره نگارش بتمن آغاز می‌کند می‌گوید، "آنچه که در خلق یک شخصیت منفی عالی و مهیب برایم اهمیت داشت این بود که هرچه می‌گوید درست باشد و تا حدی منطقی و قابل درک." بعد نولان همین روش را در شوالیه تاریکی  و هنگام خلق ژوکر استفاده کرد که یکی از بزرگ‌ترین «رقیب‌«های ماندگار و احتمالاً عنصر کلیدی در موفقیت عظیم فیلم بوده‌ است.

وقتی همه چیز در مورد رقیب اصلی برایتان آشکار شد، سعی کنید یکی دو رقیب فرعی را نیز در نظر بگیرید و حداقل [ماهیت] یکی از آن‌ها از دید مخاطب و قهرمان مخفی باشد.

 

تکنیک ۴: تقلب

اتکای فیلم‌های بلاک‌ باستر بر پیرنگ به تکنیک داستانی دیگری منتهی می‌شود. و طراحی شده تا مشکل اصلی اکثر فیلمنامه‌نویسان را حل کند: چگونه بخش اعظم پیرنگ را در قسمت میانی ـ جایی که ۹۰ درصد فیلمنامه‌ها با ناکامی روبه‌رو می‌شوند ـ ایجاد می‌کنید؟ در فیلم‌های بلاک‌باستر نقشه‌ی قهرمان معمولاً متقلبانه یا طرحی است که مستلزم فریبکاری باشد.

قلق کار این است که این طرح و نقشه را هم برای قهرمان و هم برای ضدقهرمان فریبکارانه‌تر کنید. هنگامی که قهرمان به تقلب روی می‌آورد، به شخصیت حقه‌بازی تبدیل می‌شود که مخاطب آن را دوست دارد. وقتی ضدقهرمان به تقلب روی می‌آورد، پیرنگ وسیع‌تر شده و او به دشمنی چالش‌برانگیزتر تبدیل می‌شود.

 

تکنیک ۵: دنیای داستان

رشد بازی‌های رایانه‌ای به همراه توانایی هنرمندان جلوه‌های ویژه در طراحی کامل دنیاهای خیالی، دنیای داستان را به یکی از سه یا چهار عنصر حیاتی فیلم‌های بلاک‌ باستر بدل نموده است. کمتر از یک دهه قبل، هالیوود به دنیای داستان توجهی نشان نمی‌داد، زیرا سائق روایی را کند می‌ساخت. جلوه‌های ویژه عمدتاً برای زیاد کردن اکشن‌های قهرمانانه طراحی می‌شدند.

اما بازی‌های رایانه‌ای به هالیوود قدرتی را نشان دادند که از غوطه‌ور شدن مخاطبان در دنیای داستان و کاوش همه قسمت‌های آن نشأت می‌گرفت. و هیچ مدیومی بهتر از پرده‌ی بزرگ سینما قادر به این امر نبود.

بسیاری از فیلمنامه‌نویسان بر این باورند که این جنبه‌ی فیلم در محدوده‌ی وظایف کارگردان و هنرمندان جلوه‌های ویژه است. باور غلطی است. یک دنیای داستان خوب در فیلمنامه نوشته می‌شود، و رابطه ارگانیگ نزدیکی با داستان دارد. به همین دلیل باید مطمئن شوید که هر عنصر بصری در داستان سهیم است. به عبارت دیگر، درون هر عنصر باید معنای داستانی خاصی نهادینه شده باشد.

نحوه انجام این کار با مهارت داستانی عمده‌ای در طراحی شخصیت، پیرنگ، دیالوگ و بازنویسی سروکار دارد. تمام تکنیک‌های اصلی برای خلق یک دنیای داستانی غنی در نرم‌افزار Blockbuster Story Development من وجود دارد. گام اول تعیین قلمروی مشخص و نمایان است. بعد، نقشه‌ی این دنیا را با بیشترین جزئیاتی که می‌توان فراهم نمود خلق کنید، خصوصاً هنگام ترسیم جامعه اصلی که داستان در آن به وقوع می‌پیوندد. ارباب حلقه‌ها، هری پاتر و آواتار را استادهای دنیای داستان نوشته‌اند.

اگر در مورد موفقیت در مقام یک فیلمنامه‌نویس حرفه‌ای جدیت دارید، با این پنج تکنیک کار خود را آغاز کنید و آن‌گاه خود را در مسیر نوشتن فیلمنامه‌ای خواهید یافت که هالیوود به خرید آن اشتیاق دارد.

 

ترجمه: محبت محبی

درباره

جان تروبی فیلمنامه‌نویس، کارگردان، مدرس و مهم‌تری مشاور داستان در هالیوود است. او که استودیوی نویسنگان تروبی را نیز تأسیس کرده، طی سه دهه اخیر به عنوان مشاور داستان و پزشک فیلمنامه بیش از ۱۰۰ فیلم سینمایی برای استودیوی دیزنی، سونی پیکچرز، فاکس و اچ. بی. او. وچند کمپانی دیگر، مشغول به کار بوده است، و به بیش از ۲۰ هزار هنرجو در سراسر جهان دوره‌های ۲۲ گام بزرگ فیلمنامه‌نویسی و ژانر را تدریس نموده است. او را در توییتر دنبال کنید: https://twitter.com/JohnTruby